ฟื้นฟูหลังคลอด

ปัสสาวะเล็ดหลังคลอด — ตรงไหนคือเส้นแบ่ง

ปัสสาวะเล็ดในช่วงสัปดาห์แรก ๆ หลังคลอดพบได้บ่อยและมักดีขึ้นเอง แต่ ถ้ายังเล็ดอยู่หลังคลอดเกิน 3 เดือน ไม่ควรรอต่อ เพราะโอกาสหายเองลดลงมาก และการฝึกที่ถูกวิธีตั้งแต่ช่วงนี้ให้ผลดีกว่ามารักษาตอนผ่านไปหลายปี

คำที่ผู้หญิงไทยได้ยินบ่อยคือ “เป็นกันทุกคน เดี๋ยวก็หาย” — ส่วนแรกจริง ส่วนหลังไม่เสมอไป การเล็ดที่คงอยู่คืออาการที่รักษาได้ ไม่ใช่ราคาที่ต้องจ่ายจากการมีลูก

สัญญาณที่ควรตรวจ: ต้องใส่แผ่นอนามัยทุกวัน เล็ดตอนไอ จาม หัวเราะ หรือยกลูก รู้สึกปวดปัสสาวะกะทันหันจนกลั้นไม่อยู่ หรือรู้สึกว่าปัสสาวะไม่สุด

รู้สึกหลวม หน่วง หรือมีก้อน

ความรู้สึกหลวมหลังคลอดเกิดจากทั้งกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่ยังไม่กลับมาแข็งแรง และเนื้อเยื่อที่ยืดออกระหว่างคลอด ส่วนใหญ่ดีขึ้นตามเวลาและการฝึกที่ถูกวิธี

แต่ถ้ารู้สึก หน่วงหรือถ่วงในช่องคลอด โดยเฉพาะช่วงบ่ายหรือเย็น หรือคลำได้ก้อนที่ปากช่องคลอด ควรได้รับการตรวจ เพราะอาจเป็นภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน ซึ่งการคลอดทางช่องคลอดเป็นปัจจัยที่พบบ่อย และระดับที่ไม่รุนแรงมักดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด

หน้าท้องแยก (Diastasis Recti)

เมื่อลุกนั่งแล้วเห็นเป็นสันหรือร่องกลางหน้าท้อง คือภาวะกล้ามเนื้อหน้าท้องแยกจากกันระหว่างตั้งครรภ์ พบได้บ่อยมากและส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ด้วยการฟื้นฟูที่ถูกต้อง

ข้อควรระวัง: การซิทอัพหรือครันช์แบบทั่วไปมักทำให้แย่ลง ไม่ใช่ดีขึ้น เพราะเพิ่มแรงดันในช่องท้องดันผนังหน้าท้องออกด้านนอก

หน้าท้องแยกมักมาคู่กับกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่อ่อนแรง จึงควรประเมินสองเรื่องนี้ไปพร้อมกัน ไม่ใช่แยกกัน และควรได้รับการประเมินก่อนเริ่มออกกำลังกายแกนกลางลำตัวหลังคลอด

ควรพบแพทย์หากช่องว่างยังไม่แคบลงเมื่อผ่านไปราวสามเดือน หรือมีอาการปวดหลังหรือปัสสาวะเล็ดร่วมด้วย

แผลฝีเย็บและแผลผ่าคลอด

แผลเป็นที่รู้สึกตึง ชา คัน หรือดึงรั้ง พบได้บ่อยและไม่จำเป็นต้องเป็นถาวร แผลเป็นยังรักษาได้แม้ผ่านไปหลายปีแล้ว

อาการชาเหนือแผลผ่าคลอดเป็นเรื่องปกติและมักค่อย ๆ ดีขึ้นเอง ส่วนความรู้สึกตึงหรือดึงรั้งเวลาขยับ คืออาการที่มักตอบสนองต่อการรักษาได้ดี

การเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์จากแผลฝีเย็บเป็นปัญหาเฉพาะที่รักษาได้ ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนไป

ควรพบแพทย์หากแผลเจ็บ ดึงรั้งเวลาขยับ ทำให้มีเพศสัมพันธ์ลำบาก หรือมีอาการแดง ร้อน หรือมีสารคัดหลั่ง

ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานให้ถูกวิธี

เหตุผลที่พบบ่อยที่ฝึกแล้วไม่ได้ผลคือ ฝึกผิดกล้ามเนื้อ ผู้หญิงจำนวนมากเกร็งหน้าท้อง ก้น หรือต้นขาแทน

การหดตัวที่ถูกต้องจะรู้สึกเหมือนกลั้นปัสสาวะและยกขึ้นด้านใน โดยที่ หน้าท้องและก้นไม่ขยับ และยังหายใจได้ตามปกติ ลองวางมือบนหน้าท้องแล้วเกร็งค้างไว้ห้าวินาที ถ้าหน้าท้องแข็งหรือก้นยกขึ้น แสดงว่ายังใช้กล้ามเนื้อผิดกลุ่ม

ตารางที่ใช้ได้จริง: เกร็งค้าง 5 วินาที พัก 5 วินาที ทำ 10 ครั้ง วันละ 3 รอบ และเกร็งสั้น ๆ ก่อนไอ จาม หรือยกของทุกครั้ง ห้ามฝึกขณะกำลังปัสสาวะ

หากไม่รู้สึกว่ากล้ามเนื้อขยับเลย ควรได้รับการตรวจ เพราะบางรายจำเป็นต้องได้รับการประเมินและกระตุ้นก่อน จึงจะเริ่มฝึกเองได้ผล ซึ่งเป็นข้อค้นพบทางคลินิก ไม่ใช่เพราะพยายามไม่พอ

การตรวจหลังคลอด 6 สัปดาห์ — สิ่งที่ควรขอเพิ่ม

การตรวจหลังคลอดตามปกติมักเน้นที่แผลและมดลูก แต่ไม่ได้รวมการประเมินกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานเสมอไป จึงควรขอเป็นการเฉพาะ

การประเมินที่ครบควรครอบคลุม: ความแข็งแรงและความถูกต้องของการหดกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน การตรวจหาภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อน ระยะห่างของกล้ามเนื้อหน้าท้อง และสภาพแผลฝีเย็บหรือแผลผ่าคลอด

ควรพบแพทย์โดยเร็ว หากมีเลือดออกมากผิดปกติ มีไข้ แผลแดงร้อนหรือมีหนอง ปัสสาวะแสบขัดหรือมีเลือดปน ปวดน่องข้างเดียว หรือรู้สึกเศร้าและวิตกกังวลจนรบกวนการดูแลตัวเองและลูก

แพทย์ที่ดูแลด้านนี้และการนัดหมาย

รศ.พญ.อรวี ฉินทกานันท์ (ว.33071) ด้านสูตินรีเวชระบบทางเดินปัสสาวะ เวชศาสตร์อุ้งเชิงกรานและศัลยกรรมซ่อมเสริม และ พญ.ปรียานารถ กำจรฤทธิ์ (ว.25745) ด้านสูติศาสตร์-นรีเวชวิทยาและเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ ตรวจสอบเลขใบประกอบวิชาชีพได้ที่แพทยสภา

มีแพทย์หญิงให้เลือก แจ้งความประสงค์ได้ตอนนัดหมาย และพาลูกมาด้วยได้

ชั้น 8 อาคาร EM Tower ศูนย์การค้าเอ็มสเฟียร์ ถนนสุขุมวิท 628 กรุงเทพฯ 10110 ติด BTS พร้อมพงษ์ เปิดทุกวัน 10:00–19:00 น. รวมวันเสาร์อาทิตย์

ค่าปรึกษาแพทย์ 1,500–3,000 บาท ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของแต่ละกรณี และค่าบริการคลินิก 300 บาท ค่ารักษาจะแจ้งแยกต่างหากหลังการตรวจประเมิน ทางคลินิกไม่เผยแพร่ราคาค่ารักษา

โทร / WhatsApp +66 92 294 6555 · LINE @thefitbkk