ความรู้สึกหน่วง ถ่วง เหมือนมีอะไรจะหลุดออกมา โดยเฉพาะช่วงบ่ายหรือเย็น เป็นอาการที่พบบ่อยกว่าที่คนส่วนใหญ่คิดมาก และระดับที่ไม่รุนแรงถึงปานกลางมักดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
อวัยวะในอุ้งเชิงกราน — กระเพาะปัสสาวะ มดลูก หรือลำไส้ตรง — ถูกพยุงไว้ด้วยกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อของอุ้งเชิงกราน เมื่อโครงสร้างนี้อ่อนแรงลง อวัยวะจะเคลื่อนต่ำลงมาดันผนังช่องคลอด เรียกว่า ภาวะอวัยวะอุ้งเชิงกรานหย่อน (Pelvic Organ Prolapse) ที่คนไทยมักเรียกรวม ๆ ว่ากระบังลมหย่อนหรือมดลูกหย่อน
แบ่งตามอวัยวะที่หย่อน ได้แก่ ผนังช่องคลอดด้านหน้าหย่อน (กระเพาะปัสสาวะเคลื่อนลง มักมาพร้อมปัสสาวะไม่สุด) มดลูกหย่อน และ ผนังช่องคลอดด้านหลังหย่อน (ลำไส้ตรงเคลื่อนลง มักมาพร้อมท้องผูกหรือถ่ายไม่สุด) หลายรายมีมากกว่าหนึ่งตำแหน่งพร้อมกัน
ปัจจัยที่พบบ่อย: การคลอดทางช่องคลอด โดยเฉพาะหลายครั้งหรือทารกตัวใหญ่ วัยหมดประจำเดือน การยกของหนักเป็นประจำ อาการไอเรื้อรัง ท้องผูกเรื้อรัง น้ำหนักตัวมาก และพันธุกรรมของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน
รู้สึกหน่วงหรือถ่วงในช่องคลอด มักเป็นมากขึ้นตอนบ่ายหรือเย็น หลังยืนหรือเดินมาทั้งวัน และดีขึ้นเมื่อนอนราบ ลักษณะที่อาการหนักขึ้นตามเวลาของวันเป็นสัญญาณที่ค่อนข้างจำเพาะ
คลำได้หรือมองเห็นก้อนที่ปากช่องคลอด บางรายรู้สึกเหมือนนั่งทับลูกบอลเล็ก ๆ
ปัสสาวะไม่สุด ต้องเบ่ง หรือต้องขยับตัวช่วย บางรายต้องใช้นิ้วดันผนังช่องคลอดจึงจะถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระได้หมด อาการนี้เรียกว่า splinting และเป็นอาการที่ผู้ป่วยมักไม่กล้าเล่า ทั้งที่บอกระดับความรุนแรงได้ดี
ปัสสาวะเล็ดร่วมด้วย พบบ่อย เพราะกลไกที่ทำให้หย่อนกับที่ทำให้เล็ดเป็นเรื่องเดียวกัน
รู้สึกหลวมหรือไม่สบายขณะมีเพศสัมพันธ์
ถ้ามีปัสสาวะเล็ดร่วมด้วย อ่านต่อที่นี่ →แพทย์แบ่งเป็น 4 ระดับ โดยเทียบตำแหน่งของอวัยวะกับระดับเยื่อพรหมจารี (hymen) ซึ่งเป็นจุดอ้างอิงมาตรฐาน
ระดับ 1 อวัยวะเคลื่อนลงเล็กน้อย ยังอยู่สูงในช่องคลอด · ระดับ 2 เคลื่อนลงมาใกล้ปากช่องคลอด · ระดับ 3 ยื่นพ้นปากช่องคลอดออกมาบางส่วน · ระดับ 4 ยื่นออกมาเกือบทั้งหมด
การแบ่งระดับต้องตรวจภายในเท่านั้น ประเมินจากอาการอย่างเดียวไม่ได้ และเป็นตัวกำหนดว่าทางเลือกใดเหมาะสม — ระดับ 1–2 ส่วนใหญ่ดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
ข้อสังเกตที่สำคัญ: ระดับความรุนแรงกับความรำคาญไม่ได้แปรผันตรงกันเสมอไป บางรายระดับ 2 แต่รบกวนชีวิตมาก บางรายระดับ 3 แต่แทบไม่รู้สึก การรักษาจึงพิจารณาจากอาการที่รบกวนจริง ไม่ใช่จากตัวเลขเพียงอย่างเดียว
การฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานอย่างถูกวิธี เป็นทางเลือกแรกสำหรับระดับ 1–2 ช่วยลดอาการและชะลอการดำเนินโรคได้ในผู้หญิงจำนวนมาก จุดสำคัญคือต้องหดถูกกล้ามเนื้อ ซึ่งเป็นเรื่องที่ตรวจสอบได้จากการตรวจภายในว่าหดถูกหรือไม่
ห่วงพยุงช่องคลอด (Pessary) อุปกรณ์ซิลิโคนที่ใส่ในช่องคลอดเพื่อพยุงอวัยวะไว้ เป็นทางเลือกที่ไม่ต้องผ่าตัด ใช้ได้ทุกระดับความรุนแรง ถอดใส่และดูแลเองได้หลังได้รับการสอน เหมาะกับผู้ที่ยังไม่พร้อมผ่าตัด ผู้ที่ยังต้องการมีบุตร หรือผู้ที่มีโรคประจำตัวที่ทำให้การผ่าตัดมีความเสี่ยง ต้องเลือกขนาดและติดตามโดยแพทย์
การปรับพฤติกรรม รักษาอาการท้องผูก เลี่ยงการเบ่ง เลี่ยงยกของหนัก ควบคุมน้ำหนัก และรักษาอาการไอเรื้อรัง ทั้งหมดนี้ลดแรงดันที่กระทำต่ออุ้งเชิงกรานโดยตรง
ฮอร์โมนเอสโตรเจนเฉพาะที่ ในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน อาจช่วยเรื่องคุณภาพเนื้อเยื่อ พิจารณาเป็นรายบุคคลร่วมกับแพทย์
การผ่าตัด พิจารณาเมื่อวิธีข้างต้นไม่เพียงพอ หรือในรายที่หย่อนมาก มีหลายเทคนิคขึ้นกับตำแหน่งที่หย่อน อายุ ความต้องการมีบุตร และการมีเพศสัมพันธ์ ความเหมาะสมของแต่ละวิธีต้องพิจารณาเป็นรายบุคคลหลังการตรวจประเมิน และผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล
ควรพบแพทย์เมื่อคลำได้ก้อน รู้สึกหน่วงจนรบกวนชีวิตประจำวัน ปัสสาวะหรืออุจจาระไม่สุด ต้องใช้นิ้วช่วยจึงจะถ่ายได้ หรือมีปัสสาวะเล็ดร่วมด้วย
ควรพบแพทย์โดยเร็ว หากมีเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ มีแผลหรือการติดเชื้อบริเวณก้อนที่ยื่นออกมา ปัสสาวะไม่ออก หรือมีเลือดออกทางช่องคลอดหลังหมดประจำเดือน
การตรวจประเมินไม่ซับซ้อน ประกอบด้วยการซักประวัติและการตรวจภายในเพื่อระบุตำแหน่งและระดับ บางรายอาจตรวจการทำงานของกระเพาะปัสสาวะเพิ่มเติม การตรวจนี้เองที่เป็นตัวกำหนดทางเลือกทั้งหมด
ภาวะอุ้งเชิงกรานหย่อนเป็นด้านที่ทีมแพทย์ของคลินิกดูแลกันหลายท่าน ได้แก่ รศ.พญ.อรวี ฉินทกานันท์ (ว.33071) ด้านสูตินรีเวชระบบทางเดินปัสสาวะ เวชศาสตร์อุ้งเชิงกรานและศัลยกรรมซ่อมเสริม และ พญ.วริศรา จันทรสอน (ว.26575) ซึ่งจบ fellowship ด้านสูตินรีเวชระบบทางเดินปัสสาวะจาก University of Sydney ตรวจสอบเลขใบประกอบวิชาชีพได้ที่แพทยสภา
มีแพทย์หญิงให้เลือก แจ้งความประสงค์ได้ตอนนัดหมาย
ชั้น 8 อาคาร EM Tower ศูนย์การค้าเอ็มสเฟียร์ ถนนสุขุมวิท 628 กรุงเทพฯ 10110 ติด BTS พร้อมพงษ์ เปิดทุกวัน 10:00–19:00 น.
ค่าปรึกษาแพทย์ 1,500–3,000 บาท ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของแต่ละกรณี และค่าบริการคลินิก 300 บาท ค่ารักษาจะแจ้งแยกต่างหากหลังการตรวจประเมิน ทางคลินิกไม่เผยแพร่ราคาค่ารักษา
โทร / WhatsApp +66 92 294 6555 · LINE @thefitbkk
ข้อมูลคลินิกและการเดินทาง →ทักมาเล่าอาการที่เป็นอยู่ทาง LINE หรือ WhatsApp เราจะบอกว่าควรมาตรวจหรือไม่ และการนัดหมายมีขั้นตอนอย่างไร
ข้อมูลในหน้านี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการรักษาเฉพาะบุคคล ความเหมาะสมของการรักษาแต่ละวิธีต้องพิจารณาเป็นรายบุคคลหลังการตรวจประเมิน และผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล THE FIT CLINIC ชั้น 8 อาคาร EM Tower ศูนย์การค้าเอ็มสเฟียร์ ถนนสุขุมวิท ใกล้ BTS พร้อมพงษ์ เปิดทุกวัน 10:00–19:00 น.