ไลเคนสเคลอโรซัส — คัน ผิวขาว และควรทำอย่างไร

โรคนี้คืออะไร

ไลเคนสเคลอโรซัส (LS) ทำให้ผิวหนังบาง ขาว และเปราะ เริ่มเป็นได้ทุกวัย แต่พบบ่อยที่สุดในผู้หญิงวัยหลังหมดประจำเดือน และพบได้ในเด็กหญิงก่อนวัยรุ่นด้วย ยังไม่ทราบสาเหตุแน่ชัด แต่สัมพันธ์กับโรคภูมิต้านตนเอง เช่น โรคไทรอยด์

มักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นเชื้อราในช่องคลอดหรือภาวะช่องคลอดแห้งหลังหมดประจำเดือน ผู้หญิงหลายคนจึงใช้ยาฆ่าเชื้อราอยู่หลายเดือนก่อนจะได้รับการวินิจฉัย

อาการ

อาการที่พบบ่อยที่สุดคือคัน มักคันมากขึ้นตอนกลางคืน อาการอื่นที่พบบ่อย ได้แก่ เจ็บ แสบ ผิวแตกหรือช้ำง่าย และเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ บางคนไม่มีอาการเลยและตรวจพบระหว่างการตรวจภายใน

ผิวอาจดูขาว มันวาว หรือย่น เมื่อเวลาผ่านไป การอักเสบที่ไม่ได้รักษาอาจทำให้เกิดพังผืด แคมเล็กอาจเล็กลงหรือติดกัน หนังหุ้มอาจปิดคลุมคลิตอริส และปากช่องคลอดอาจตีบแคบลง

วินิจฉัยอย่างไร

ส่วนใหญ่วินิจฉัยได้จากการตรวจดูผิวหนัง แพทย์จะแนะนำให้ตัดชิ้นเนื้อเล็กๆ ไปตรวจภายใต้ยาชาเฉพาะที่ เมื่อลักษณะผิวไม่ชัดเจน เมื่อรักษาแล้วไม่ดีขึ้น หรือเมื่อมีบริเวณที่ดูต่างจากส่วนอื่น

โรคผิวหนังอื่น การติดเชื้อ และผิวบางหลังหมดประจำเดือนอาจดูคล้ายกัน แต่รักษาต่างกัน

การรักษาลำดับแรก — ยาทาสเตียรอยด์ชนิดแรง

การรักษาลำดับแรกตามแนวทางเวชปฏิบัติคือยาทาสเตียรอยด์ชนิดแรง (potent) แบบขี้ผึ้งที่แพทย์สั่ง ใช้ทุกวันในช่วงแรก แล้วค่อยลดความถี่ลง

ยานี้ไม่ได้ทำให้หายขาด เพราะ LS เป็นโรคเรื้อรัง ผู้หญิงหลายคนใช้ยาต่อเนื่องแบบประคับประคองเพื่อคุมการอักเสบ การใช้สารทำความสะอาดแทนสบู่และครีมบำรุงที่ไม่มีน้ำหอม แทนสบู่ ทิชชูเปียก หรือผลิตภัณฑ์ที่มีกลิ่นหอม เป็นส่วนหนึ่งของการรักษา

ปริมาณยา ความถี่ และระยะเวลาที่ใช้ แพทย์เป็นผู้กำหนดและปรับในการนัดติดตามผล

ทำไมต้องติดตามผล

ผู้หญิงที่เป็นไลเคนสเคลอโรซัสที่อวัยวะเพศมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยต่อมะเร็งผิวหนังบริเวณปากช่องคลอดชนิดหนึ่ง (squamous cell carcinoma) การคุมการอักเสบและการตรวจผิวหนังเป็นประจำคือวิธีเฝ้าระวัง

ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อมีก้อนใหม่ แผลที่ไม่หาย บริเวณที่หนาขึ้น หรือมีเลือดออกจากผิวหนังบริเวณปากช่องคลอด

เลเซอร์ คลื่นวิทยุ และ PRP — มีบทบาทตรงไหน

มีการศึกษาเลเซอร์ (รวมถึง MonaLisa Touch) การรักษาด้วยคลื่นวิทยุ (radiofrequency) และ PRP (เกล็ดเลือดเข้มข้น) ในโรคไลเคนสเคลอโรซัส งานวิจัยยังมีขนาดเล็ก ผลแตกต่างกัน และไม่มีวิธีใดใช้แทนยาทาสเตียรอยด์ได้

อาจพิจารณาในบางราย หลังได้รับการวินิจฉัยแล้ว และใช้ร่วมกับการรักษาลำดับแรก เช่น เมื่ออาการยังอยู่แม้ใช้ยาทาอย่างถูกต้อง จะเหมาะหรือไม่พิจารณาหลังการตรวจประเมิน และไม่มีการรับประกันผล

การผ่าตัดแก้พังผืด

การผ่าตัดไม่ได้รักษาตัวโรคไลเคนสเคลอโรซัส แต่อาจพิจารณาเพื่อแก้ปัญหาที่เกิดจากพังผืด เช่น ปากช่องคลอดตีบแคบ หรือหนังหุ้มที่ติดปิดคลุมคลิตอริส เมื่อคุมการอักเสบได้แล้ว

การผ่าตัดทำที่โรงพยาบาลพันธมิตร คือ โรงพยาบาลพระรามเก้า และ โรงพยาบาลวิมุต ไม่ได้ทำที่คลินิก

แพทย์ที่ดูแล

การดูแลโดยแพทย์เฉพาะทางนรีเวชทางเดินปัสสาวะของคลินิก มีแพทย์หญิงให้เลือก แจ้งได้ตอนนัดหมาย

ไลเคนสเคลอโรซัสติดต่อไหม

ไม่ติดต่อ โรคนี้ไม่ใช่การติดเชื้อ และไม่ติดต่อสู่คู่นอน

ไลเคนสเคลอโรซัสเป็นมะเร็งไหม

ไม่ใช่ เป็นโรคผิวหนังอักเสบ แต่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยต่อมะเร็งผิวหนังบริเวณปากช่องคลอด จึงต้องติดตามผลและตรวจทันทีเมื่อมีก้อนหรือแผลใหม่

ไลเคนสเคลอโรซัสรักษาหายขาดไหม

เป็นโรคเรื้อรัง การรักษามุ่งคุมอาการและการอักเสบ และป้องกันพังผืด ผู้หญิงหลายคนใช้ยาต่อเนื่องแบบประคับประคอง

เหมือนกับช่องคลอดแห้งหลังหมดประจำเดือนไหม

ไม่เหมือน แม้จะเกิดร่วมกันได้และรู้สึกคล้ายกัน ทั้งสองภาวะรักษาต่างกัน จึงต้องตรวจก่อน

ใช้ยาทาสเตียรอยด์ระยะยาวได้ไหม

ยาทาสเตียรอยด์ชนิดแรงที่ใช้ตามแพทย์สั่งและติดตามผลเป็นระยะ เป็นการรักษาระยะยาวมาตรฐานของไลเคนสเคลอโรซัสที่อวัยวะเพศ ปริมาณและความถี่แพทย์เป็นผู้กำหนดและปรับ