ไอจามแล้วฉี่เล็ด หัวเราะแล้วเล็ด เกิดจากอะไร และมีทางดูแลอย่างไร

คุณไอ จาม หรือหัวเราะ แล้วมีฉี่เล็ดออกมานิดหน่อยก่อนจะทันกลั้น ผู้หญิงหลายคนต้องพกกางเกงในสำรอง หลีกเลี่ยงการกระโดดหรือยกของ หรือคิดหนักเวลาต้องประชุมนานหรือออกเดินทางไกล ถ้าเรื่องนี้ฟังดูคุ้นเคย ควรรู้ว่าเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย และมีชื่อเรียกทางการแพทย์

อาการฉี่เล็ดเวลาไอ จาม หัวเราะ หรือออกแรงกะทันหัน เรียกว่าภาวะกลั้นปัสสาวะไม่อยู่จากการออกแรง (stress urinary incontinence) คำว่า "stress" ในที่นี้หมายถึงแรงดันทางกาย ไม่ใช่ความเครียดทางอารมณ์ เมื่อความดันในช่องท้องเพิ่มขึ้นอย่างฉับพลัน ปากทางออกของกระเพาะปัสสาวะและกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานต้องรั้งไว้ให้แน่น ถ้าแรงพยุงนี้อ่อนลงกว่าเดิม ปัสสาวะก็จะเล็ดออกมาได้

เรื่องนี้พบได้บ่อยและเกิดได้ในหลายช่วงวัย การตั้งครรภ์และการคลอดทางช่องคลอดเป็นจุดเริ่มต้นที่พบบ่อย แต่ก็เกิดขึ้นได้หลายปีให้หลัง ช่วงใกล้และหลังวัยหมดประจำเดือน จากอาการท้องผูกเรื้อรังหรือการเบ่งบ่อย ๆ ไอเรื้อรัง หรือหลังการผ่าตัดในอุ้งเชิงกราน ผู้หญิงจำนวนมากรอนานก่อนจะพูดถึงเรื่องนี้ เพราะคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาของผู้หญิงหรือของคนที่อายุมากขึ้น แต่ไม่ใช่เรื่องที่ต้องทนอยู่กับมัน

การตรวจประเมินเริ่มจากการรับฟัง แพทย์จะถามว่าเล็ดตอนไหน มากน้อยแค่ไหน บ่อยเพียงใด และทำให้คุณทำอะไรไม่ได้บ้าง และอาจให้จดบันทึกการปัสสาวะสักสองสามวัน จากนั้นมีการตรวจร่างกายซึ่งรวมถึงการตรวจกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกราน และการตรวจปัสสาวะเบื้องต้น เพื่อแยกการติดเชื้อและดูว่ามีภาวะอื่นร่วมด้วยหรือไม่ ผู้หญิงบางคนเล็ดจากมากกว่าหนึ่งสาเหตุ เช่น เล็ดตอนออกแรงร่วมกับอาการปวดปัสสาวะกะทันหัน แนวทางดูแลจึงต่างกันไปตามสาเหตุ

ทางเลือกขึ้นอยู่กับสิ่งที่พบจากการตรวจประเมิน ผู้หญิงหลายคนเริ่มด้วยโปรแกรมฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานที่มีผู้ดูแลแนะนำ ซึ่งเจาะจงกว่าการบอกให้ขมิบอย่างเดียว ควบคู่กับการปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น การจัดการอาการท้องผูกและอาการไอเรื้อรัง วิธีอื่นที่ไม่ผ่าตัดสามารถพูดคุยกันได้หลังการตรวจประเมิน หากต้องพิจารณาการผ่าตัด คลินิกไม่ได้ทำการผ่าตัด แพทย์จะอธิบายทางเลือกและส่งต่อไปยังโรงพยาบาลพระรามเก้าหรือโรงพยาบาลวิมุต ผลลัพธ์แตกต่างกันในแต่ละบุคคล และไม่มีการรับประกันผลลัพธ์

ควรพบแพทย์เร็วขึ้นหากมีปัสสาวะเป็นเลือด ปวดหรือแสบเวลาปัสสาวะ รู้สึกมีก้อนนูนหรือหนักถ่วงในช่องคลอด ปัสสาวะไม่สุด อาการเล็ดที่เริ่มขึ้นกะทันหันหรือมาพร้อมอาการปวดหลังใหม่ ชา หรือการควบคุมการขับถ่ายเปลี่ยนไป และหากอาการเล็ดกระทบความมั่นใจหรือกิจวัตรประจำวันของคุณ แม้จะดูเล็กน้อย ก็เป็นเหตุผลเพียงพอที่จะนัดตรวจประเมิน